Slimme meter geweigerd door asbest in de meterkast: wat gebeurt er nu en wie betaalt?

Een monteur van de netbeheerder komt langs om de elektriciteits- of gasmeter te vervangen, opent de meterkast en vermoedt dat er asbest aanwezig is. In zo’n situatie kan de geplande meterwissel worden aangepast of stilgelegd wanneer de werkzaamheden niet veilig kunnen worden uitgevoerd. Dat betekent niet automatisch dat al het asbest uit de meterkast moet worden verwijderd: de locatie, toestand en het soort materiaal bepalen of de monteur veilig kan doorwerken.

Sinds 1 januari 2026 is dit onderwerp extra relevant. Door de nieuwe Energiewet moeten verouderde elektriciteitsmeters die afname en teruglevering niet afzonderlijk kunnen registreren worden vervangen door een geschikte digitale of slimme meter. De Rijksinspectie Digitale Infrastructuur houdt toezicht op de verplichting om aan deze meterwissel mee te werken.

Daar ontstaat een bijzondere situatie: de bewoner moet meewerken aan een noodzakelijke meterwissel, terwijl een netbeheerder tegelijkertijd zijn werknemers niet zomaar aan asbest mag blootstellen.

Kan er echt asbest in een meterkast zitten?

Ja. De meterkast is een officieel gedocumenteerde vindplaats van verschillende historische asbesttoepassingen.

Het Informatiepunt Leefomgeving noemt onder meer asbesthoudende aftimmeringen, materiaal op deuren en bovenlichten, afdekplaten bij kruipruimteluiken, schakelborden en elektrische componenten als mogelijke toepassingen in een meterkast. In een ander overzicht noemt IPLO specifiek asbestdoek bij schakelaars en asbestcementplaten als paneelmateriaal.

Netbeheerder Enexis waarschuwt daarnaast voor asbestvilt achter meterplaten. Dat materiaal kan dus precies zitten op een plaats waar een monteur werkzaamheden moet uitvoeren om een meter te vervangen.

Ook oude gasverbindingen kunnen een probleem vormen. Stedin meldt dat in meterkasten van woningen van vóór 1979 oude verbindingen tussen gasleiding en meter aanwezig kunnen zijn die met kit zijn afgedicht. Sommige van die kitten kunnen asbest bevatten.

Stedin beschreef eerder dat asbest is aangetroffen in zogenoemde fitterskit die in de jaren zestig en zeventig voor afdichting van koppelingen in gasleidingen werd gebruikt. Na die ontdekking werden bepaalde oude koppelingen uit voorzorg als asbestverdacht behandeld.

Zelfs de huisaansluitkast kan een asbesttoepassing bevatten. Liander vermeldt in technische informatie dat bepaalde oude gietijzeren huisaansluitkasten incidenteel asbesthoudend koord in het deksel kunnen hebben. Volgens die documentatie kan bij kasten van vóór 1995 mogelijk asbest zijn toegepast.

“Asbest in de meterkast” is daarom geen enkele specifieke toepassing. Het kan gaan om plaatmateriaal, doek, vilt, kit, afdichtingskoord of een ander historisch onderdeel.

Waarom ontdekt een monteur dit soms pas tijdens een meterwissel?

Een elektriciteits- of gasmeter wordt normaal gesproken niet dagelijks losgenomen. Een verborgen materiaal achter de meterplaat, in een aansluiting of achter een afscherming kan daardoor jarenlang buiten beeld blijven.

Bij het vervangen van een elektriciteitsmeter wordt de bestaande meter losgemaakt en vervangen. Bij een gasmeter wordt de oude meter losgekoppeld, de nieuwe meter aangesloten en wordt de gasleiding daarna gecontroleerd op lekkage. Juist door deze werkzaamheden komt een monteur dichter bij materialen en verbindingen die tijdens normaal gebruik ongemoeid blijven.

Een meterkastcontrole kan eveneens verouderde materialen aan het licht brengen. Enexis geeft aan dat bij zo’n controle onder andere naar de aansluiting, installatie en bijzondere omstandigheden zoals verouderde materialen wordt gekeken.

Een woning kan dus jarenlang zonder zichtbaar probleem worden gebruikt terwijl bij werkzaamheden ineens een asbestverdachte toepassing wordt ontdekt.

Stopt de netbeheerder altijd met werken zodra asbest wordt vermoed?

Nee.

Enexis beschrijft dat eerst wordt beoordeeld welk risico het aangetroffen materiaal voor de bewoner en de monteur oplevert. Als veilig werken mogelijk blijft, kan bijvoorbeeld een andere werkmethode worden gebruikt om de meter toch te plaatsen.

Pas wanneer het werk niet kan worden uitgevoerd zonder risico op een mogelijke asbestbesmetting, of wanneer de situatie anderszins onvoldoende veilig is, kan verwijdering noodzakelijk worden voordat de werkzaamheden worden hervat.

Dat verschil is belangrijk. De aanwezigheid van asbest betekent niet automatisch dat de complete meterkast moet worden gesaneerd.

Het gaat erom of de werkzaamheden het asbesthoudende of asbestverdachte materiaal raken, beschadigen, losmaken of anderszins kunnen verstoren.

Is asbest in de meterkast direct gevaarlijk?

Niet iedere asbesttoepassing veroorzaakt bij normaal gebruik dezelfde blootstelling.

Bij hechtgebonden asbest zitten de vezels stevig vast in een dragend materiaal, bijvoorbeeld cement. Zolang dergelijk materiaal in goede staat verkeert en niet wordt beschadigd, komen vezels veel moeilijker vrij.

Bij niet-hechtgebonden materiaal zitten de vezels minder stevig vast. Materialen zoals bepaald afdichtkoord, bepaalde kitten en andere zachte toepassingen kunnen daarom een ander risicoprofiel hebben dan een intacte asbestcementplaat.

Het risico verandert vooral wanneer materiaal wordt geboord, gezaagd, gebroken of anderszins beschadigd. Bij zulke bewerkingen kunnen vezels vrijkomen die ingeademd kunnen worden.

Daarom is een onbeschadigde toepassing die jarenlang ongemoeid in een meterkast zit een andere situatie dan hetzelfde materiaal dat moet worden losgeschroefd, doorboord of verwijderd om een meter te bereiken.

Waarom mag een monteur niet gewoon voorzichtig doorwerken?

Werkgevers hebben wettelijke verplichtingen wanneer werknemers mogelijk aan asbest worden blootgesteld.

Het Arbeidsomstandighedenbesluit bepaalt onder meer dat de aanwezigheid van asbest volledig moet worden geïnventariseerd voordat bepaalde werkzaamheden aan bouwwerken of objecten met asbest worden uitgevoerd. Op basis van de inventarisatie wordt tevens bepaald welke risicoklasse voor de werkzaamheden geldt.

Daarom kan een reguliere monteur niet zonder meer een asbestverdachte plaat verwijderen, een verdachte afdichting verbreken of door materiaal heen werken om een meterwissel af te ronden.

De praktische vraag voor een netbeheerder is niet alleen: “Kunnen we bij de meter?”

De relevante vraag is: “Kunnen we de werkzaamheden uitvoeren zonder asbesthoudend materiaal op een onveilige manier te verstoren?”

Moet asbest altijd worden verwijderd voordat een nieuwe meter geplaatst kan worden?

Nee.

Enexis zegt expliciet dat een eigenaar niet verplicht is om iedere aangetroffen asbesttoepassing onmiddellijk te laten verwijderen. Wanneer materiaal veilig blijft zitten en niet hoeft te worden verstoord, kan laten zitten mogelijk zijn.

Tegelijkertijd kan een praktische noodzaak ontstaan als de netbeheerder precies op die plaats werkzaamheden moet uitvoeren.

Een asbesthoudende plaat die naast de meter zit en niet wordt aangeraakt, kan bijvoorbeeld een andere situatie opleveren dan asbestvilt dat direct achter de meterplaat zit.

Ook een verdachte kitverbinding die niet wordt geopend is iets anders dan een verbinding die moet worden losgenomen om de gasmeter te vervangen.

De noodzaak tot saneren volgt dus niet alleen uit de aanwezigheid van asbest, maar uit de combinatie van het materiaal en de geplande werkzaamheden.

Wie is eigenaar van welk deel van de meterkast?

Dat onderscheid is belangrijk bij de vraag wie actie moet ondernemen.

De stroom- en gasmeter en de aansluitingen van de netbeheerder zijn eigendom van de netbeheerder. Onderdelen van de woninginstallatie, zoals de groepenkast, hoofdschakelaar, aardlekschakelaar en binnenleidingen, vallen in beginsel onder de verantwoordelijkheid van de eigenaar of gebruiker van het pand.

Liander maakt bijvoorbeeld onderscheid tussen onderdelen waarvoor de klant verantwoordelijk is en onderdelen waarvoor de netbeheerder verantwoordelijk is. De elektriciteitsmeter, gasmeter, huisaansluitkast en bepaalde aansluitcomponenten vallen bij Liander onder de verantwoordelijkheid van de netbeheerder.

Daarom kun je uit de mededeling “er zit asbest in de meterkast” nog niet afleiden wie verantwoordelijk is voor het betreffende materiaal.

Eerst moet duidelijk worden waar het asbest zit en bij welk onderdeel het hoort.

Wie betaalt het verwijderen van het asbest?

Er bestaat geen eenvoudige regel dat de netbeheerder altijd betaalt of dat de woningeigenaar altijd betaalt.

Enexis vermeldt dat wanneer de klant opdrachtgever is van bepaalde werkzaamheden, van die klant kan worden gevraagd het asbest te laten verwijderen als de monteur anders niet veilig kan werken. De netbeheerder noemt daarbij ook dat de eigenaar of verhuurder van een pand verantwoordelijk kan worden gesteld voor het verwijderen van asbest.

Tegelijkertijd zijn de energiemeter en verschillende aansluitonderdelen eigendom van de netbeheerder. Wanneer een asbestverdachte toepassing onderdeel vormt van een installatie van de netbeheerder, kan de verantwoordelijkheidsverdeling daarom anders liggen dan wanneer het asbest in een wand, deur, aftimmering of andere bouwkundige voorziening van de woning zit.

Laat daarom vóór het inschakelen van een saneerder schriftelijk vastleggen welk onderdeel asbestverdacht is en welke partij volgens de netbeheerder verantwoordelijk is voor dat onderdeel.

Dat voorkomt dat je opdracht geeft voor werkzaamheden die mogelijk niet volledig voor jouw rekening of verantwoordelijkheid behoren te komen.

Is de meterwissel zelf gratis?

Bij de wettelijke vervanging van een verouderde meter kan de meterwissel kosteloos zijn.

De RDI vermeldt dat huishoudens en bedrijven met een verouderde meter een aanbod krijgen om deze te laten vervangen. Wanneer na de aanbiedingsbrief tijdig een afspraak wordt gemaakt, is de wettelijke meterwissel kosteloos.

Dat betekent echter niet automatisch dat eventuele werkzaamheden aan de woning die nodig zijn om de meter veilig bereikbaar of vervangbaar te maken eveneens onder de gratis meterwissel vallen.

De kosten van de meter en de kosten van een eventuele asbestsanering zijn juridisch en praktisch twee verschillende posten.

Wat als je een huurwoning hebt?

Bij een huurwoning moet onderscheid worden gemaakt tussen de energiemeter en het gebouw.

De RDI vermeldt dat een huurder op wiens naam het energiecontract staat verantwoordelijk kan zijn voor het meewerken aan de meterwissel en zelf de afspraak met de netbeheerder maakt. De RDI adviseert overleg met de verhuurder wanneer aanpassing van de meterkast nodig is.

Enexis adviseert huurders eveneens eerst contact op te nemen met de eigenaar van het pand wanneer asbest moet worden verwijderd.

Een huurder doet er daarom verstandig aan niet zelfstandig opdracht te geven voor verwijdering van bouwkundig asbest zonder de verhuurder daarbij te betrekken.

Kan een slimme meter in 2026 nog worden geweigerd?

Hier moet onderscheid worden gemaakt tussen het weigeren van een slimme meter en het weigeren van een geschikte vervangende elektriciteitsmeter.

Sinds 1 januari 2026 moeten verouderde analoge elektriciteitsmeters en andere ongeschikte meters worden vervangen door een meter die afname en teruglevering afzonderlijk kan registreren. De RDI houdt toezicht op de verplichting om aan die vervanging mee te werken.

Dat betekent niet dat iedereen verplicht een op afstand uitleesbare slimme meter moet kiezen.

Enexis vermeldt dat een klant bij de noodzakelijke vervanging kan kiezen tussen een slimme meter en een geschikte digitale meter die niet op afstand wordt uitgelezen.

“Asbest verhindert mijn slimme meter” betekent daarom niet dat iemand daarmee automatisch onder de wettelijke meterwissel uitkomt.

Wanneer een verouderde meter vervangen moet worden, zal uiteindelijk een veilige manier moeten worden gevonden om een geschikte meter te plaatsen.

Wat gebeurt er als de monteur de werkzaamheden afbreekt?

Vraag eerst wat de monteur precies heeft aangetroffen.

“Asbestverdacht materiaal” betekent niet automatisch dat laboratoriumonderzoek al heeft bewezen dat het materiaal asbest bevat.

Vraag daarom om een zo concreet mogelijke omschrijving van de locatie en het betreffende onderdeel.

Bijvoorbeeld:

“verdacht plaatmateriaal achter de elektriciteitsmeter” is veel bruikbaarder dan “asbest in de meterkast”.

Vraag vervolgens of de netbeheerder zelf aanvullend onderzoek laat uitvoeren of dat van jou wordt verwacht dat je een asbestinventarisatie laat uitvoeren.

Wanneer sanering noodzakelijk blijkt, kan de netbeheerder aanvullende voorwaarden stellen voordat zijn eigen werkzaamheden worden hervat. Enexis vermeldt bijvoorbeeld dat na verwijdering een vrijgaverapport kan worden gevraagd voordat een monteur verder werkt.

Bij werkzaamheden waarbij de elektriciteit moet worden afgesloten kan bovendien afstemming met de netbeheerder nodig zijn, omdat een saneerder niet zelfstandig aan verzegelde delen van de netbeheerder mag werken.

Kun je zelf een stukje materiaal weghalen zodat de monteur erbij kan?

Dat is geen verstandige oplossing.

Asbesthoudend materiaal mag niet zomaar worden geboord, gezaagd of gebroken. Juist door mechanische beschadiging kunnen vezels vrijkomen.

Daarnaast mag je niet zelfstandig aan verzegelde onderdelen van de elektriciteits- of gasaansluiting werken. De hoofdzekering, aansluiting en meters behoren tot de installatie van de netbeheerder en zijn beveiligd tegen onbevoegd ingrijpen.

Zelf een meterplaat, aansluiting of verdachte afdichting demonteren om de afspraak “toch door te laten gaan” kan daardoor zowel een asbestrisico als een elektrisch of gasveiligheidsrisico veroorzaken.

Hoe weet je vooraf of jouw meterkast verdacht is?

Alleen op basis van een foto of bouwjaar kun je asbest niet met zekerheid vaststellen.

Een woning van vóór 1994 heeft wel een grotere kans op historische asbesttoepassingen, omdat asbest toen nog in Nederlandse gebouwen en producten kon voorkomen.

Voor oude gasverbindingen noemt Stedin een nog specifiekere aanwijzing: bij woningen van vóór 1979 waar de meterkast nooit is vernieuwd, kunnen oude met kit afgedichte verbindingen aanwezig zijn waarvan sommige asbest bevatten.

Ook oude meterborden, asbestachtige platen, doekachtige isolatie en oude huisaansluitkasten kunnen aanleiding zijn om vóór geplande werkzaamheden extra alert te zijn.

Visuele herkenning geeft echter geen zekerheid over de samenstelling van het materiaal.

Wat kun je vóór de afspraak doen?

Maak de meterkast volledig toegankelijk zonder verdachte materialen te demonteren.

Netbeheerders vragen bewoners de ruimte rondom de meters vrij te maken zodat de monteur bij de installatie kan.

Zie je materiaal waarvan je al weet dat het asbesthoudend is, meld dit vóór de afspraak bij de netbeheerder.

Beschik je over een asbestinventarisatierapport waarin de meterkast voorkomt, houd dat rapport beschikbaar voor de monteur.

Is eerder asbest in de meterkast gesaneerd, bewaar dan ook de relevante documentatie en eventuele vrijgave.

Door bekende informatie vooraf te delen kan de netbeheerder bepalen welke mensen, materialen of werkwijze voor de afspraak nodig zijn.

Asbest achter de meter betekent niet automatisch dat de hele meterkast gesaneerd moet worden

Een veelgemaakte denkfout is dat iedere asbestvondst leidt tot een volledige sanering van de ruimte.

De werkelijke vraag is welke toepassing aanwezig is, in welke staat die verkeert en welke handeling noodzakelijk is.

Een intacte toepassing die buiten het werkgebied ligt kan mogelijk blijven zitten.

Een toepassing die precies achter een te verwijderen meter of verbinding zit, kan werkzaamheden juist blokkeren.

Hetzelfde materiaal kan daardoor bij dagelijks gebruik weinig problemen opleveren en bij een verbouwing of meterwissel toch een concrete belemmering vormen.

Waarom dit probleem de komende jaren vaker zichtbaar kan worden

Sinds 2026 worden verouderde meters op grotere schaal vervangen omdat zij niet voldoen aan de eisen van de nieuwe Energiewet.

Een deel van die meters bevindt zich vanzelfsprekend in oudere woningen.

Juist woningen uit perioden waarin oude meterborden, gasverbindingen, plaatmaterialen en andere historische asbesttoepassingen zijn gebruikt, kunnen daardoor tijdens een meterwissel opnieuw worden geopend en onderzocht.

Daar komt nog bij dat Enexis GPRS-slimme meters vervangt omdat het 2G-netwerk wordt uitgefaseerd; ook daarvoor moeten monteurs bestaande meters fysiek verwijderen.

Meer meterwissels betekenen dus ook meer momenten waarop verborgen materialen in oude meterkasten aan het licht kunnen komen.

Een praktisch stappenplan bij asbest tijdens een meterwissel

Wanneer een monteur de werkzaamheden vanwege mogelijk asbest niet uitvoert, is het verstandig eerst schriftelijk vast te leggen welk materiaal of onderdeel verdacht is.

Vraag daarna of het onderdeel eigendom is van de netbeheerder of onderdeel vormt van de woning.

Vraag vervolgens welke voorwaarde moet zijn vervuld voordat de netbeheerder terugkomt: alleen nader onderzoek, daadwerkelijke verwijdering of ook een formeel vrijgaverapport.

Laat verdachte materialen in de tussentijd ongemoeid en ga niet zelf boren, breken, zagen of demonteren.

Ben je huurder, betrek de verhuurder voordat je opdracht geeft voor onderzoek of sanering aan onderdelen van het gebouw.

Bewaar rapporten en vrijgavedocumenten zodat een volgende monteur kan controleren dat de noodzakelijke maatregelen zijn uitgevoerd.

Veelgestelde vragen

Mag een netbeheerder een meterwissel stoppen vanwege asbest?

Ja, wanneer de werkzaamheden niet veilig kunnen worden uitgevoerd kan een netbeheerder besluiten niet volgens de oorspronkelijke werkwijze verder te gaan. Enexis geeft aan eerst te beoordelen of veilig doorwerken mogelijk is en alleen sanering te verlangen wanneer werkzaamheden anders een te groot risico opleveren.

Betekent asbest in de meterkast dat ik direct gevaar loop?

Nee. Het risico hangt onder andere af van het soort materiaal, de toestand ervan en de kans dat vezels vrijkomen. Beschadiging, boren, zagen en breken verhogen de kans op vezelvrijgave.

Zit asbest alleen in de achterplaat van een oude meter?

Nee. Gedocumenteerde toepassingen in en rond meterkasten zijn onder andere vilt achter meterplaten, asbestcementplaten, asbestdoek, bepaalde oude kitten en incidenteel afdichtkoord in huisaansluitkasten.

Kan asbest in de gasmeter zelf zitten?

Het bekende probleem bij oude gasinstallaties betreft onder andere afdichtingsmateriaal bij koppelingen en verbindingen. Stedin meldt dat bepaalde oude kitverbindingen in meterkasten asbest kunnen bevatten.

Wie betaalt de sanering?

Dat hangt af van de locatie, het betreffende onderdeel, het eigendom daarvan en de reden waarom werkzaamheden plaatsvinden. De kosten van de meterwissel en de kosten van bouwkundige asbestverwijdering moeten daarom niet automatisch als één kostenpost worden gezien.

Is een slimme meter verplicht?

Een verouderde meter die niet aan de wettelijke eisen voldoet moet sinds 2026 worden vervangen. Bij de vervanging kan een geschikte digitale meter een alternatief zijn voor een op afstand uitleesbare slimme meter.

Mag ik het verdachte plaatje zelf verwijderen?

Niet zolang niet duidelijk is wat het materiaal is en of je het veilig en wettelijk mag verwijderen. Bewerken zoals boren, breken en zagen kan bij asbest vezels vrijmaken.

Conclusie

Asbest kan een meterwissel daadwerkelijk vertragen, maar “asbest in de meterkast” is geen diagnose op zichzelf.

In oude meterkasten zijn verschillende asbesttoepassingen gedocumenteerd, waaronder plaatmateriaal, doek, vilt, afdichtingskit en koord.

Of een meter toch kan worden vervangen hangt vooral af van de plaats van het materiaal en de vraag of de monteur het tijdens zijn werkzaamheden moet verstoren.

Wanneer veilig werken niet mogelijk is, kan eerst onderzoek of sanering nodig zijn.

Wie daarvoor verantwoordelijk is, kan pas worden bepaald nadat duidelijk is of het verdachte materiaal onderdeel is van de woning of van de installatie van de netbeheerder.

Sinds 1 januari 2026 is dat onderscheid extra belangrijk, omdat bezitters van verouderde elektriciteitsmeters moeten meewerken aan vervanging door een geschikte digitale of slimme meter.

Wie vooraf weet dat in zijn meterkast asbest aanwezig of vermoedelijk aanwezig is, doet er daarom verstandig aan dit vóór de meterafspraak aan de netbeheerder te melden.